Bizans ve Batı: Kültürel Üstünlüğün Göstergesi Olarak Armağanlar

20. yy’da değerli hediyeler alınması konusundaki kısıtlamalar ve bütün kültürlerin eşit olduğu görüşü, bir kültürün diğerine göre üstünlüğünü kanıtlamaya yönelik armağanlara izin vermez. Temel olarak değeri olmayan sembolik ve karşılıklı saygıyı vurgulayan hediyeler verilmekle birlikte, mali değeri olan hediyelerin de verilmesi durumunda, bu hediyeler kamu mülkiyetine girmekte ve kişiselleştirilmemektedir. Dolayısıyla,günümüzde diplomatik hediyeler politikası gereğince, bu tip armağanlar genellikle sergi salonları veya müzelerde sergilenmektedir.

Bizans İmparatoru armağanlarını kültürel üstünlüğün göstergesi olarak kullanıyordu. Armağanlarını seçerken özellikle teknik araç, ipek ya da purpur kumas gibi yalnız Bizans’ta üretilebilen lüks nesneleri tercih ediyordu. Amaç, bu yolla alıcıda bu tür eserlerden daha fazla miktarda sahip olma arzusu uyandırmak ve böylece Bizans yüksek kültürüne gizli bir bağımlılık yaratmaktı.

Bu yorumun doğruluğu, VII. Konstantin’in tören kitabında ayrıntılarıyla tanımlanan Konstantinopel İmparator Sarayı’ndaki kabul törenine bakıldığında anlaşılır. Bu kaynaktan anlaşıldığına göre saray, yabancı elçiler ağırladığında, şehrin bütün kiliselerinden getirilen süslerle çok zengin bir sekilde bezeniyordu. Elçiler, Büyük Saray içinde belli güzergah ve geçitlerden geçirilir, belli salonlar ve bekleme noktalarında bekletilerek, Bizanslılar’ın kıymetli eşya ve kumaşlarını görmeleri sağlanmaktaydı. Elçiler sarayda, armağan olarak bildikleri bu eserleri gördüklerinde, büyük olasılıkla sahip olma arzusu artmaktaydı. Kıymetli çerçeveleri içinde kutsal emanetler, altın, gümüş ve emay eserler, ipek kumaslar vb. Böyle durumlarda Bizans, masallar dünyasından bir hazine odası görünümü veriyor ve konuklarda hiç değilse bütün bunlardan bir tanesini, bir armağanı beraberinde götürerek buna ortak olmak arzusu uyandırıyordu.

Geç Antik dönemde başlayıp gelişen ve 8-12.yy’lar arasında altın çağını yaşayan Bizans’ın bu diplomatik hediyeler politikası, kumaşlar, halılar ve Batı’da olmayan hayvanlar dışında değerli taşlarla bezenmiş fildişi, doğu karakterli, ikonografik objeler olarak da kendini göstermiş, kültürel üstünlük yanında güç ve hakimiyet göstergesi olarak, özellikle 8. yy’da batıda yaratılan ikinci bir imparator ve izleyen yüzyıllarda dini bütünlüğün ayrılma sürecinde Bizans İmparatoru’nun, Dünya Hakimi ve Dini Lideri olduğu vurgulanmak suretiyle kullanılmıştır. Dolayısıyla, İmparatorluk üretimi olan altın, gümüş, değerli kumaş ve ipeklerin yabancılara satılması 9-10.yy’dan itibaren yasaklanmıştır.

Ancak, bu armağan politikası Konstantinopel’in sonunu hazırladı. Daima Bizans’ın zenginliğini hatırlatan, batıya dağılmış Bizans eserleri, sahip olma arzusunu o denli arttırdı ki, 1204’te IV. Haçlı seferi sırasında Konstantinopel yağmalandı. Artık Bizans eserleri büyük miktarlarda Batı’ya taşındı ve Doğu’nun hakimiyeti sona erdi. Bizans kendi armağan politikasının kurbanı olmuştu.

28.02.2002-01.03.2002 tarihleri arasında -Austausch Diplomatischer Geschenke in Spätantike und Byzanz (Geç Antik Dönemde ve Bizans’ta Diplomatik Armağanların Karşılıklı Alışverişi) – Münih’te yapılan sempozyum ve Kunsthistorischen Institut der Universität Bonn ve Institut für Byzantinistik, Byzantinische Kunstgeschichte und Neogräzistik der Ludwig-Maximilians-Universität München tarafından da 2000/2001 kış dönemi yapılan Kolloquium’da işlenmiş olup, aşağıda belirtilen araştırmacılar konuşmacı olarak katılmışlardır.

Prof. Anthony Cutler, Pennsylvania State University ( Gift Exchange between Byzantium and Islam )

Josef Engemann (Diplomatische Geschenke – Objekte aus der Spätantike )

Anthony Cutler ( Silver across the Euphrates: Aspects of Gift Exchange between the Late Roman and Sasanian Empires)

Franz Tinnefeld ( Zum Austausch diplomatischer Geschenke nach Schriftquellen der mittelbyzantinischen Zeit )

Franz Alto Bauer ( Herrschergeschenke an St. Peter )

Günther Prinzing ( Zum Austausch diplomatischer Geschenke zwischen Byzanz und seinen Nachbarn in Ostmittel- und Südeuropa )

Arne Effenberger ( Diplomatischer Geschenkeaustausch zwischen Byzantinern und Ottonen )

Diether Roderich Reinsch ( Die Kultur des Schenkens in den Texten der byzantinischen Historiker der Komnenenzeit )

Alexandru Anca ( Ehrerweisung durch Geschenke. Gewohnheiten und Regeln des herrscherlichen Schenkens in der Komnenenzeit )

Avinoam Shalem ( Relics of the Past: Objects as Carriers of Real or Contrived Memories in a Cross-cultural Context )

Hedda Reindl-Kiel (Der Duft der Macht: Die Osmanen und die islamische Tradition bei diplomatischen Geschenken).

Şafak ŞALLI
30 Aralık 2003 Salı

Kommentar verfassen

Trage deine Daten unten ein oder klicke ein Icon um dich einzuloggen:

WordPress.com-Logo

Du kommentierst mit Deinem WordPress.com-Konto. Abmelden /  Ändern )

Google Foto

Du kommentierst mit Deinem Google-Konto. Abmelden /  Ändern )

Twitter-Bild

Du kommentierst mit Deinem Twitter-Konto. Abmelden /  Ändern )

Facebook-Foto

Du kommentierst mit Deinem Facebook-Konto. Abmelden /  Ändern )

Verbinde mit %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.